Ro'yxatdan o'tkazish yo'nalishida sohada amalga oshirilgan ishlar sarhisob qilindi

Farmatsevtika sohasini tartibga solish bugungi kunda O‘zbekistonda sog‘liqni saqlash tizimini izchil isloh etish jarayonining muhim va ajralmas yo‘nalishiga aylandi. Xususan, dori vositalari hamda tibbiy jihozlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish tartib-taomillarini soddalashtirish bilan bir qatorda, ularning sifati va xavfsizligiga qo‘yiladigan talablarni kuchaytirishga qaratilgan tizimli islohotlar 2025-yilda amaliy natijalar bilan o‘z tasdig‘ini topdi.

Dori vositalari bo‘yicha: miqdoriy o‘sish va sifatga yo‘naltirilgan burilish

Davlat ro‘yxatidan o‘tkazish yo‘nalishidagi umumiy dinamikaga nazar tashlansa, 2024 yilda mahalliy va xorijiy dori vositalaridan jami 941 tasi davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan bo‘lsa, 2025 yilda ushbu ko‘rsatkich 2 184 taga yetdi. Ya’ni, ro‘yxatga olingan dori vositalari soni ikki barobardan ortiq oshdi. Mazkur o‘sish ishlab chiqaruvchilar faolligining kuchaygani, ichki bozor ehtiyojlarining kengaygani hamda dori vositalarini tartibga solish mexanizmlarining amaliy samaradorligi izchil ortib borayotganidan dalolat beradi.

Ayniqsa, mahalliy dori vositalari segmentida o‘sish yanada yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Agar 2024 yilda mahalliy ishlab chiqaruvchilar tomonidan 333 ta dori vositasi davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan bo‘lsa, 2025 yilda ushbu ko‘rsatkich 608 taga yetdi. Bunda qariyb 2 barobar o‘sish kuzatilib, mahalliy farmatsevtika sanoati faqat ishlab chiqarish hajmini oshirish emas, balki mahsulot sifatini takomillashtirish, formulalarni yangilash hamda ilmiy asoslangan yondashuvlarni keng joriy etish bosqichiga o‘tayotganini ko‘rsatdi.

Xususan, mahalliy dori vositalari kesimida yangi dori vositalarini ro‘yxatdan o‘tkazish 3,3 barobar, qayta ro‘yxatdan o‘tkazish 2,7 barobar, klinik tadqiqotlarga yo‘naltirish esa 2,2 barobar oshgani ushbu jarayonlarning sifat jihatidan takomillashib borayotganidan dalolat beradi.

Shu bilan birga, xorijiy dori vositalari bo‘yicha ham barqaror o‘sish saqlanib qoldi. 2024 yilda 608 ta xorijiy dori vositasi davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan bo‘lsa, 2025 yilda ularning soni 1 576 taga yetdi. Bu qariyb 2,6 barobar o‘sishni anglatib, xalqaro ishlab chiqaruvchilarning O‘zbekiston bozoriga bo‘lgan qiziqishi yuqori darajada saqlanib qolayotganini hamda import dori vositalarini milliy talab va standartlarga moslashtirish jarayonlari faollashganini ko‘rsatadi.

Tibbiy jihozlar bozori: miqdordan sifatga o‘tish

Tibbiy jihozlar sohasida davlat ro‘yxatidan o‘tkazish jarayonlari bugungi kunda nafaqat bozor hajmini tartibga solish, balki texnologik yangilanish, xavfsizlik va samaradorlikni ta’minlashga qaratilgan muhim regulyator mexanizm sifatida namoyon bo‘lmoqda.

Amaldagi ma’lumotlarga ko‘ra, 1362 nomdagi tibbiy jihoz davlat ro‘yxatidan o‘tkazildi. Ishlab chiqaruvchilar kesimida tahlil qilinganda, xorijiy kompaniyalar tomonidan 1120 tadan ortiq tibbiy jihoz davlat ro‘yxatidan o‘tkazilgan bo'lsa, 144 ta tibbiy jihoz qayta ro‘yxatdan o‘tkazildi, shuningdek 104 ta tibbiy jihozning ro'yxatdan o'tkazish hujjatlariga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish ishlari amalga oshirildi. Ushbu ko‘rsatkichlar xalqaro ishlab chiqaruvchilar faoliyatida mavjud mahsulotlarni yangi xavfsizlik talablari hamda zamonaviy texnologik standartlarga moslashtirish jarayonlari kuchayganidan dalolat beradi.

Mahalliy ishlab chiqaruvchilar tomonidan esa 82 tadan ortiq tibbiy jihoz davlat ro‘yxatidan o‘tkazildi. Bu holat ichki ishlab chiqarishda mahsulot qatori izchil shakllanib borayotganini, shuningdek, mahalliy ishlab chiqaruvchilarning barqarorlik va sifatga yo‘naltirilgan strategiyani tanlayotganini ko‘rsatadi.

Bu o‘sish tasodifiy emas. Aksincha, u farmatsevtika sohasida amalga oshirilgan me’yoriy-huquqiy va institutsional islohotlarning mantiqiy natijasi hisoblanadi. Xususan, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025 yil 19-avgustdagi 137-son Farmoni va uning ijrosiga qaratilgan Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 24-noyabrdagi 738-son qarori bilan dori vositalari va tibbiy jihozlarni davlat ro‘yxatidan o‘tkazishdagi yangi soddalashtirilgan tartib asosida amaldagi tizim tubdan qayta ko‘rib chiqildi.

Yangi tartiblar ro‘yxatdan o‘tkazish jarayonini xalqaro amaliyot bilan uyg‘unlashtirishga qaratilgan bo‘lib, hujjatlarni elektron shaklda topshirish, ICH CTD formatining joriy etilishi, tan olish yo‘li bilan ro‘yxatdan o‘tkazish mexanizmlarining kengaytirilishi kabi o‘zgarishlar ma’muriy yuklamani kamaytirish bilan birga, ekspertiza sifatini oshirishga xizmat qildi. Ayniqsa, tibbiy jihozlarni xavfsizlik darajasiga ko‘ra to‘rt sinfga ajratish va ro‘yxatdan o‘tkazish muddatlarini differensial belgilash jarayonning aniq va shaffof bo‘lishini ta’minladi.

Islohotlarning yana bir muhim jihati — bozorga mahsulotlarning tezkor kirib kelishini ta’minlash bilan bir qatorda, ularning sifati ustidan nazoratning kuchaytirilganidir. Ro‘yxatdan o‘tkazilgan dori vositalari va tibbiy jihozlar uchun besh yil amal qiluvchi elektron guvohnomalar joriy etilishi, postmarketing nazorat mexanizmlarining takomillashtirilishi tizimda uzoq muddatli barqarorlikni ta’minlashga xizmat qilmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, sifati kafolatlanmagan mahsulotlarning noqonuniy muomalaga kirib kelishi va narxlarning sun’iy oshirilishi xavfini kamaytiradi.

Umuman olganda, 2025-yil yakunlari farmatsevtika mahsulotlarini davlat ro‘yxatidan o‘tkazish tizimi nazoratga asoslangan an’anaviy ma’muriy mexanizmdan sifat, xavfsizlik va samaradorlikni ustuvor qo‘ygan zamonaviy regulyator modeliga izchil o‘tayotganini yaqqol namoyon etdi. Mazkur o‘zgarishlar ichki bozorni zarur dori vositalari bilan uzluksiz ta’minlash, milliy ishlab chiqaruvchilar faoliyatini rag‘batlantirish hamda aholining dori vositalariga bo‘lgan ishonchini mustahkamlash yo‘lidagi muhim amaliy natija sifatida namoyon bo‘ldi.

Bu jarayonlar O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan ilgari surilgan sog‘liqni saqlash tizimini chuqur isloh qilish, farmatsevtika sohasida ochiq, raqobatbardosh va xalqaro standartlarga mos muhitni shakllantirishga qaratilgan strategik siyosatning mantiqiy davomidir.